رابطه سلامت دندان و قلب: هر آنچه باید بدانید

چطور دهان به قلب راه دارد؟

برای اینکه بدانیم عفونت دهان چطور به قلب آسیب می‌زند، باید ابتدا بدانیم این دو عضو چطور به هم متصل هستند. دهان، دروازه ورود به بدن است.

لثه: چیزی فراتر از یک پوشش ساده

لثه‌ها پر از رگ‌های خونی هستند. وقتی لثه عفونت می‌کند (بیماری پیوره)، سطحی از زخم در دهان ایجاد می‌شود که اگر آن را باز کنیم، به اندازه کف دست یک انسان است! این سطح وسیع و پر از رگ، مثل یک اتوبان مستقیم عمل می‌کند که میکروب‌ها را از دهان وارد جریان خون کرده و به قلب می‌رساند.

رگ‌های خونی: هدف اصلی حمله میکروب‌ها

دیواره داخلی رگ‌های خونی بسیار حساس است. میکروب‌های دهان و سموم آن‌ها به این دیواره‌ها حمله می‌کنند و باعث می‌شوند رگ‌ها تنگ شده و خون غلیظ‌تر شود. این آغازِ گرفتگی رگ‌هاست.

میکروب‌ها از دهان تا قلب

در دهان ما صدها نوع میکروب زندگی می‌کنند. وقتی بهداشت رعایت نشود، تعادل به هم می‌خورد و میکروب‌های بد طغیان می‌کنند.

میکروب‌های خرابکار را بشناسید

چند باکتری خاص در لثه وجود دارند که “سربازان دشمن” محسوب می‌شوند. این باکتری‌ها (مثل P. gingivalis) استاد فرار از سیستم ایمنی بدن هستند و می‌توانند مستقیماً وارد خون شوند.

میکروب‌ها چطور وارد خون می‌شوند؟

شاید تعجب کنید، اما کارهای ساده‌ای مثل جویدن غذا با لثه ملتهب، یا حتی مسواک زدن وقتی لثه خونریزی دارد، باعث ورود باکتری به خون می‌شود. اگر لثه بیمار باشد، این اتفاق هر روز تکرار می‌شود و بدن دائماً در حال جنگ با میکروب‌ها خواهد بود. تحقیقات نشان داده میکروب‌های دهان در پلاک‌های چربیِ رگ‌های قلبِ بیماران پیدا شده‌اند.

حضور باکتری‌های دهان در رگ‌های قلب (به زبان ساده)

التهاب دهان، دندان و بدن

آسیب فقط توسط خودِ میکروب‌ها نیست؛ واکنش بدن ما به آن‌ها هم مهم است.

التهاب در سراسر بدن

وقتی لثه عفونت دارد، مواد التهابی وارد خون می‌شوند. این مواد به کبد دستور می‌دهند پروتئینی به نام CRP بسازد. افزایش این پروتئین در خون، خطر سکته قلبی را به شدت بالا می‌برد. درمان لثه می‌تواند این خطر را کاهش دهد.

وقتی سیستم ایمنی اشتباه می‌کند

گاهی بدن برای کشتن میکروب‌های دهان پادتن می‌سازد، اما چون ساختار این میکروب‌ها شبیه به دیواره رگ‌های خودمان است، سیستم ایمنی به اشتباه به رگ‌های خود بدن حمله می‌کند. این یعنی یک “جنگ خودی” که باعث آسیب به قلب می‌شود.

گرفتگی رگ‌های قلب و سکته

گرفتگی رگ‌ها (تصلب شرایین) یعنی سفت و تنگ شدن مسیر خون.

میکروب‌ها چطور رگ را می‌بندند؟

باکتری‌های دهان باعث می‌شوند سلول‌های ایمنی بدن چربی بیشتری جذب کنند و متورم شوند (تبدیل به سلول‌های کفی). این سلول‌های چرب در دیواره رگ جمع شده و مسیر خون را می‌بندند. همچنین این میکروب‌ها باعث پاره شدن پلاک‌های چربی و ایجاد لخته ناگهانی (سکته قلبی) می‌شوند.

آمار چه می‌گوید؟

افرادی که بیماری لثه شدید دارند یا دندان‌های زیادی از دست داده‌اند، ۲۵ تا ۵۰ درصد بیشتر در معرض خطر سکته قلبی هستند.

رابطه فشار خون و سلامت دهان

فشار خون بالا قاتل خاموش است و جالب است بدانید سلامت دهان روی آن اثر دارد.

میکروب‌های خوب زبان و فشار خون

روی زبان ما باکتری‌های مفیدی هستند که نیتراتِ سبزیجات را به ماده‌ای تبدیل می‌کنند که رگ‌ها را گشاد می‌کند و فشار خون را پایین می‌آورد. استفاده بیش‌از‌حد از دهان‌شویه‌های قوی می‌تواند این باکتری‌های خوب را بکشد و باعث افزایش فشار خون شود.

آیا درمان لثه فشار خون را پایین می‌آورد؟

بله. تحقیقات سال ۲۰۲۴ نشان داده درمان لثه می‌تواند فشار خون را تا حدودی کاهش دهد. همین مقدار کم کاهش، خطر سکته مغزی و قلبی را به شکل قابل توجهی کم می‌کند.

عفونت دریچه قلب

این بیماری خطرناک (اندوکاردیت) زمانی رخ می‌دهد که میکروب روی دریچه قلب می‌نشیند.

چه کسانی در خطر هستند؟

میکروب‌های دهان عامل اصلی این عفونت هستند. آن‌ها روی دریچه‌های مصنوعی یا آسیب‌دیده قلب خانه می‌کنند.

آیا قبل از دندانپزشکی باید آنتی‌بیوتیک بخوریم؟

قدیم‌ها برای همه بیماران قلبی آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شد. اما قانون جدید (۲۰۲۴) می‌گوید فقط افراد پرخطر (مثل کسانی که دریچه مصنوعی دارند یا سابقه عفونت قلب دارند) نیاز به آنتی‌بیوتیک دارند. برای بقیه، رعایت بهداشت روزانه مهم‌تر از آنتی‌بیوتیک قبل از دندانپزشکی است.

ایمپلنت دندان برای بیماران قلبی

خیلی از بیماران قلبی دندان از دست داده‌اند. آیا ایمپلنت برای آن‌ها امن است؟

خطرات احتمالی

بیماران قلبی بیشتر مستعد عفونت دور ایمپلنت هستند، چون خون‌رسانی در فک آن‌ها ضعیف‌تر است. اما این به معنی غیرممکن بودن درمان نیست.

نکات حیاتی برای جراحی ایمپلنت

• داروهای رقیق‌کننده خون (مثل آسپرین و وارفارین): هرگز خودسرانه قطع نشود. باید با مشورت پزشک مدیریت شود.
• روش جراحی: باید از روش‌های کم‌تهاجمی (بدون برش وسیع) استفاده شود.
• انتخاب متخصص و کاهش استرس: مراجعه به کلینیک‌های تخصصی که تجربه کار با بیماران قلبی را دارند بسیار حیاتی است تا ریسک‌ها به حداقل برسد. مراکزی مانند کلینیک دکتر مختاری که به عنوان مرکز ایمپلنت دندان در شرق تهران شناخته می‌شود، با رعایت دقیق پروتکل‌های قلبی این درمان را انجام می‌دهند. همچنین از آنجایی که استرس مالی می‌تواند فشار بر قلب را افزایش دهد، در بسیاری از این مراکز معتبر شرایط ایمپلنت اقساطی نیز فراهم شده تا بیمار با آرامش خاطر کامل تحت درمان قرار گیرد.

همکاری دندانپزشک و متخصص قلب

سلامت شما در گرو همکاری این دو پزشک است.

• در دندانپزشکی: دندانپزشک باید فشار خون شما را چک کند و اگر علائمی در عکس دندان دید، شما را به متخصص قلب ارجاع دهد.
• در مطب قلب: متخصص قلب باید سلامت لثه‌های شما را بررسی کند.

سبک زندگی سالم برای دندان و قلب

غذاهایی که برای لثه خوب هستند، برای قلب هم معجزه می‌کنند.

1. ویتامین C: لثه‌ها و رگ‌های خونی را محکم می‌کند (میوه‌ها و سبزیجات تازه).
2. امگا-۳: التهاب را در لثه و قلب کم می‌کند (ماهی و گردو).
3. چای سبز: هم میکروب‌کش است و هم محافظ قلب.
4. سیگار: دشمن شماره یک هم برای دندان و هم برای قلب است. ترک سیگار اولین قدم سلامتی است.

آینده پزشکی چه خواهد بود؟

علم پزشکی به سمتی می‌رود که با یک آزمایش بزاق ساده در دندانپزشکی، بتوانند خطر سکته قلبی را پیش‌بینی کنند یا واکسن‌هایی بسازند که جلوی باکتری‌های مخرب لثه را بگیرد.

نتیجه‌گیری: پیام نهایی

پیام ساده است: مراقبت از لثه‌ها، همان مراقبت از قلب است.

مسواک زدن و نخ دندان کشیدن فقط برای زیبایی نیست؛ سرمایه‌گذاری برای عمر طولانی‌تر است. اگر بیماری قلبی دارید، انتخاب دندانپزشک ماهر و مراکز معتبر برای انجام درمان‌های پیچیده، ضامن سلامتی شماست.

نوشته رابطه سلامت دندان و قلب: هر آنچه باید بدانید اولین بار در مجله لایف کالکشن. پدیدار شد.