خانوادههای خوشبخت همه شبیه هماند. اما هر خانواده بدبخت، بدبختی مخصوص خود را دارد.
این متن، جملات آغازین کتاب آناکارنینا نوشته تولستوی است. این جمله ساده و حکیمانه نکته جذابی دارد که به کار این مطلب می آید. در یک جمله کوتاه می گوید که خانواده خوشبخت اصولی دارد که اگر آنها را رعایت کند خوشبخت است. البته بحث بخت، اقبال و شانس را هیچ وقت سادهلوحانه نادیده نمیگیریم. ممکن است خانوادهای خوشبخت با اتفاقات خارج از کنترل مثل فوت و بحران اقتصادی آسیب ببیند اما باز هم خانواده با پیوندهای قوی عاطفی آسیب کمتری میبیند. حتی در یک جامعه پر از مشکل مثل جامعه امروز ایران، خانواده می تواند نقش سپری برای کاهش آسیبها عمل کند.
خانواده و جامعه از مهمترین نهادهایی هستند که روی زندگی ما تاثیر میگذارند. خانواده خوب می تواند بستر پرورش افرادی مفید و سالم از نظر روانی و جسمی باشد و هم می تواند افراد مضطرب و افسرده به جامعه تحویل دهد. یک فرد با نقصهای ژنتیکی مثل معلولیت در یک خانواده خوب می تواند شکوفا شود و شخصی پر از استعاد در یک خانواده نابهسامان ممکن است تبدیل شود به یک فرد ضد اجتماع با کلی از آرزوها و استعدادهای هدر رفته. در ادامه اصولی را معرفی میکنیم تا با آن بتوانیم خانواده محکم تر و شادتری ایجاد کنیم.
اصل اول: گفتوگوی صادقانه و شنیدن واقعی
خیلی وقته در خیلی از خانوادهها صحبتهای عادی را آنقدر نمی توان انجام داد که به بحران برسد. انگار دیوارهایی از غرور و رودربایستی و تابوها جلوی آن را گرقته اند. مثل روابط پسر و پدر خیلی وقتها راحت نیست و خیلی وقتها گفت و گو راحت شکل نمی گیرد. ارتباط عاطفی شاید فقط محدود به خرید کادو تولد و برگزاری یک مراسم تولد سالیانه یا روز پدر باشد. این مسائل بدون گفت و گو و نادیده گرفته شدن حلا نمی شوند فقط زیر فرش با قی می مانند. گفتوگو قلب تپندهی روابط خانوادگی است. اما گفتوگو فقط حرف زدن نیست؛ شنیدن واقعی بخش مهمتر آن است. وقتی اعضای خانواده بتوانند بدون ترس از قضاوت یا سرزنش، احساسات و افکار خود را بیان کنند، اعتماد شکل میگیرد. شنیدن با توجه، یعنی کنار گذاشتن عجله، گوشی و حواسپرتیها و توجه کامل به کسی که صحبت میکند. چنین گفتوگویی دلها را به هم نزدیکتر میکند و فاصلههای عاطفی را از بین میبرد
. شنیدن فعال به این معناست که:
- بدون قضاوت گوش دهیم
- احساسات طرف مقابل را بازتاب دهیم («میفهمم ناراحت شدی…»)
- بهجای حل سریع مسئله، ابتدا درک هیجانی ایجاد کنیم
اصل دوم: احترام؛ ستون پنهان صمیمیت
احترام در خانواده مثل هوایی است که دیده نمیشود، اما نبودش بهسرعت احساس میشود. احترام یعنی پذیرفتن تفاوتها، درک احساسات و ارزش قائل شدن برای شخصیت هر عضو خانواده. حتی زمانی که نظرها متفاوت است، حفظ احترام باعث میشود اختلافها به دشمنی تبدیل نشوند. در خانوادهای که احترام جریان دارد، اعضا احساس امنیت میکنند و میتوانند خودِ واقعیشان باشند. از بین رفتن پردههای احترام بین اشخاص در خانواده از مهمترین نقاط شروع بحرانهاست. از این رو رعایت ادب همیشه مهم است حتی اگر دوست داشتن هم باشد و بی ادبی از روی بی علاقگی نباشد.
اصل سوم: وقتگذرانی آگاهانه و باکیفیت
در دنیای شلوغ امروز، با هم بودن بهتنهایی کافی نیست؛ مهم این است که چگونه با هم هستیم. وقتگذرانی باکیفیت یعنی لحظاتی که اعضای خانواده واقعاً کنار هم حضور دارند، نه فقط در یک فضا. غذا خوردن دور یک سفره، گفتوگو دربارهی روزی که گذشته، یا حتی سکوتی آرام کنار هم، میتواند پیوندهای عاطفی را تقویت کند. این لحظهها شاید ساده باشند، اما تأثیری عمیق و ماندگار دارند.
فعالیتهای ساده اما مشترک مانند:
- غذا خوردن بدون موبایل
- پیادهروی یا طبیعتگردی
- گفتوگوهای روزانه کوتاه ولی عمیق
اصل چهارم: ابراز محبت؛ گفتن و نشان دادن
محبت اگر گفته و نشان داده نشود، کمکم رنگ میبازد. ابراز محبت میتواند با کلمات ساده، تشویق، قدردانی یا حتی توجههای کوچک روزمره باشد. گفتن «ممنونم»، «بهت افتخار میکنم» یا «کنارت هستم» گاهی معجزه میکند. این محبتها دلها را گرم میکند و باعث میشود اعضای خانواده احساس ارزشمندی و دوستداشتهشدن داشته باشند. یکی از راههای نشان دادن محبت خرید هدیه است. خرید هدیه هر چند نه با قیمت خیلی بالا و حتی یک گل می تواند یکی از مستقیمترین راه های ابراز محبت باشد. حتی یک برادر با خرید هدیه برای خواهر بدون مناسبت خاص می تواند حمایت خود را نشان دهد مثلا شاید خرید یک دوره آموزشی یا کلاس یا یک گیتار بتواند او را در زمینهای قرار دهد تا استعدادش شکوفا شود.
اصل پنجم: حل اختلافها با آرامش و بلوغ عاطفی
هیچ خانوادهای بدون اختلاف نیست. تفاوت سلیقه، فکر و احساس طبیعی است، اما شیوهی برخورد با اختلافها اهمیت دارد. وقتی مشکلات با فریاد، سرزنش یا قهر حل شوند، پیوندهای عاطفی آسیب میبینند. در مقابل، گفتوگوی آرام، پذیرش اشتباه و عذرخواهی صادقانه نشانهی بلوغ عاطفی است. حل درست اختلافها نهتنها رابطه را خراب نمیکند، بلکه آن را قویتر هم میسازد.
تحقیقات نشان میدهد تعارض، بهخودیخود مخرب نیست؛ شیوهی مدیریت آن تعیینکننده است. خانوادههای سالم:
- به شخصیت حمله نمیکنند، فقط درباره رفتار حرف میزنند
- از تحقیر، تمسخر و سکوت تنبیهی پرهیز میکنند
- بعد از تعارض، آشتی فعال دارند
مطالعات طولی نشان دادهاند که «ترمیم رابطه پس از تعارض» حتی میتواند پیوند را قویتر کند.
اصل ششم: همدلی و حمایت بیقید وشرط
همدلی یعنی توانایی دیدن دنیا از نگاه دیگری. وقتی اعضای خانواده بتوانند احساسات هم را درک کنند و در روزهای سخت کنار هم بایستند، پیوندی عمیق شکل میگیرد. حمایت عاطفی همیشه به معنای حل مشکل نیست؛ گاهی فقط شنیدن، درک کردن و حضور داشتن کافی است. دانستن اینکه خانواده در هر شرایطی پشتیبان ماست، آرامشی عمیق به دل میدهد.
نوشته ۶ اصل برای تقویت پیوندهای عاطفی در خانواده اولین بار در مجله زندگی بهتر. پدیدار شد.