پروستات یک غده کوچک در دستگاه تناسلی مردان است که درست زیر مثانه و در جلوی راست روده قرار دارد و بخش ابتدایی مجرای ادرار از میان آن عبور می کند. پروستات با تولید بخشی از مایع منی در باروری نقش دارد. مشکلات شایع پروستات شامل التهاب یا عفونت پروستات، بزرگ شدن خوش خیم پروستات و سرطان پروستات هستند.
علت «مبتلا شدن به پروستات» به نوع مشکل بستگی دارد. التهاب پروستات ممکن است ناشی از عفونت باکتریایی یا عوامل دیگری باشد، در حالی که بزرگ شدن خوش خیم پروستات بیشتر با افزایش سن و تغییرات هورمونی مرتبط است. برای درمان نیز یک روش واحد وجود ندارد و بسته به علت، درمان می تواند شامل تغییر سبک زندگی، دارو، آنتی بیوتیک یا در بعضی موارد روش های جراحی باشد.
در این مطلب از مجله زیبا زیست، می خواهیم بررسی کنیم پروستات دقیقا چیست و کجاست، چرا دچار التهاب یا بزرگ شدن می شود، علائم خطرناک آن چیست، در جوانی چرا ممکن است پروستات بزرگ شود، برای سلامت پروستات چه بخوریم و چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است.
پروستات چیست و چه کاری انجام می دهد؟
پروستات غده ای تقریبا به اندازه یک گردو است که در بدن مردان وجود دارد. این غده زیر مثانه قرار گرفته و مجرای ادرار را احاطه می کند. یکی از وظایف اصلی آن تولید بخشی از مایع منی است که به انتقال و تغذیه اسپرم کمک می کند.
موقعیت پروستات باعث می شود بیماری های این غده روی ادرار نیز اثر بگذارند. به همین دلیل، نشانه هایی مانند ضعیف شدن جریان ادرار، سخت شروع شدن ادرار یا تکرر ادرار می توانند در بعضی مشکلات پروستات دیده شوند.
پروستات در مردان کجاست؟
اگر بخواهیم محل پروستات را ساده توضیح دهیم، این غده در زیر مثانه، جلوی راست روده و اطراف بخش ابتدایی مجرای ادرار قرار دارد. بنابراین پروستات مستقیما در زیر شکم یا داخل بیضه ها قرار نگرفته است.
موقعیت آن را می توان مانند یک حلقه در اطراف قسمت ابتدایی مجرای ادرار تصور کرد. وقتی پروستات بیش از حد بزرگ شود، می تواند به مجرای ادرار فشار وارد کند و عبور ادرار را دشوارتر کند.
علت مبتلا شدن به پروستات چیست؟
عبارت «مبتلا شدن به پروستات» از نظر پزشکی دقیق نیست، چون پروستات خود یک عضو طبیعی بدن است. معمولا وقتی این عبارت استفاده می شود، منظور فرد یکی از مشکلات پروستات مانند التهاب، بزرگ شدن یا سرطان است. علت هر کدام نیز متفاوت است.
علت التهاب پروستات
التهاب پروستات یا پروستاتیت انواع مختلفی دارد. در پروستاتیت باکتریایی، عفونت باکتریایی می تواند عامل بیماری باشد. باکتری ها ممکن است از مجرای ادرار به سمت پروستات حرکت کنند. در نوع مزمن یا سندرم درد مزمن لگنی، در بسیاری از موارد عفونت باکتریایی مشخصی پیدا نمی شود و علت دقیق بیماری همچنان ناشناخته است. عواملی مانند واکنش بدن به عفونت قبلی، آسیب عصبی ناحیه لگن یا عوامل التهابی ممکن است نقش داشته باشند.
علت بزرگ شدن خوش خیم پروستات
علت دقیق BPH یا بزرگ شدن خوش خیم پروستات کاملا مشخص نیست، اما افزایش سن و تغییرات هورمونی مرتبط با افزایش سن در آن نقش دارند. رشد دوم پروستات از حدود ۲۵ سالگی آغاز می شود و در طول زندگی ادامه پیدا می کند، هرچند BPH معمولا در سنین بالاتر بیشتر دیده می شود.
سرطان پروستات
سرطان پروستات نیز بیماری متفاوتی از التهاب یا بزرگ شدن خوش خیم است. افزایش سن و سابقه خانوادگی از عوامل مهم خطر هستند و وجود علائم ادراری به تنهایی به معنی سرطان نیست.
علت بزرگ شدن پروستات در جوانی چیست؟
بزرگ شدن خوش خیم پروستات در مردان جوان تر از ۴۰ سال نسبتا غیرمعمول است. بنابراین اگر یک فرد جوان با علائمی مانند ضعیف شدن جریان ادرار، تکرر ادرار، درد لگنی یا سختی شروع ادرار مواجه باشد، نباید بلافاصله همه علائم را به BPH نسبت دهد.
در سنین پایین تر، التهاب یا عفونت پروستات، عفونت دستگاه ادراری، مشکلات عملکرد مثانه، تنگی مجرای ادرار و برخی مشکلات کف لگن می توانند علائمی مشابه ایجاد کنند.
گاهی نیز فرد تصور می کند پروستات بزرگ شده، در حالی که مشکل اصلی التهاب پروستات یا اختلال دیگری در مسیر ادرار است. تشخیص اندازه و وضعیت واقعی پروستات به معاینه و در صورت نیاز آزمایش یا تصویربرداری نیاز دارد.
علائم بیماری های پروستات چیست؟
علائم بسته به نوع بیماری متفاوت هستند، اما مشکلات پروستات می توانند باعث تغییر در الگوی ادرار یا ایجاد درد در ناحیه لگن شوند.
- ضعیف شدن جریان ادرار
- قطع و وصل شدن جریان ادرار
- دشواری در شروع ادرار
- احساس تخلیه نشدن کامل مثانه
- تکرر ادرار
- احساس فوریت برای رفتن به دستشویی
- بیدار شدن مکرر در شب برای ادرار کردن
- چکه کردن ادرار بعد از پایان ادرار
- سوزش یا درد هنگام ادرار
- درد در ناحیه لگن، کشاله ران، آلت یا بیضه ها
- درد هنگام یا بعد از انزال
این علائم اختصاصی پروستات نیستند و ممکن است در عفونت ادراری، مشکلات مثانه یا سایر بیماری های دستگاه ادراری نیز دیده شوند.
علائم خطرناک پروستات چیست؟
برخی علائم نیازمند بررسی سریع پزشکی هستند و نباید آنها را صرفا به افزایش سن یا «ضعف پروستات» نسبت داد.
ناتوانی کامل در ادرار کردن
اگر فرد اصلا نتواند ادرار کند، این وضعیت می تواند نشانه انسداد جدی مسیر ادرار باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد. احتباس کامل ادرار یکی از مواردی است که در مشکلات پروستات می تواند اتفاق بیفتد.
تب و لرز همراه با علائم ادراری
تکرر و فوریت ادرار همراه با تب، لرز، درد یا سوزش می تواند با پروستاتیت باکتریایی حاد ارتباط داشته باشد. این نوع التهاب می تواند به سرعت شدید شود و نیاز به درمان پزشکی فوری دارد.
وجود خون در ادرار
خون در ادرار را نباید صرفا به پروستات نسبت داد. این علامت می تواند علل مختلفی داشته باشد و نیازمند بررسی پزشکی است.
درد شدید یا وضعیت عمومی نامناسب
درد شدید پایین شکم یا دستگاه ادراری، تب بالا، لرز، تهوع و استفراغ یا ضعف شدید در کنار علائم ادراری می تواند نیازمند ارزیابی فوری باشد.
علائم بیماری پروستات در زنان چیست؟
زنان غده پروستات مردانه ندارند. بنابراین اصطلاح «علائم بیماری پروستات در زنان» از نظر پزشکی دقیق نیست. زنان ممکن است به بیماری های مختلف دستگاه ادراری مانند عفونت ادراری، التهاب مثانه، سنگ های ادراری یا اختلالات کف لگن مبتلا شوند که بعضی علائم آنها شبیه مشکلات پروستات در مردان است.
در برخی منابع علمی، غدد اطراف مجرای ادرار زنان با نام غدد اسکین شناخته می شوند و گاهی به صورت غیررسمی «پروستات زنانه» نامیده شده اند، اما این موضوع با غده پروستات مردانه یکسان نیست و نباید باعث اشتباه در تشخیص شود.
اگر یک زن دچار سوزش ادرار، تکرر، فوریت ادرار، درد لگنی یا خون در ادرار باشد، باید علت واقعی این علائم بررسی شود و نباید آنها را به بیماری پروستات نسبت داد.
برای درمان پروستات چه بخوریم؟
هیچ ماده غذایی به تنهایی نمی تواند پروستات بزرگ شده یا عفونت پروستات را درمان کند. با این حال، داشتن یک رژیم غذایی متعادل می تواند بخشی از سبک زندگی مناسب برای سلامت عمومی و مدیریت بعضی علائم باشد.
برای BPH شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد یک غذای خاص می تواند بیماری را درمان کند. با این حال، کاهش مصرف کافئین و الکل می تواند در بعضی افراد تکرر و فوریت ادرار را کمتر کند. محدود کردن مصرف مایعات در ساعات نزدیک خواب نیز ممکن است تعداد دفعات بیدار شدن شبانه را کاهش دهد.
غذاهای مناسب برای سلامت پروستات
- سبزیجات متنوع، به ویژه سبزیجات تازه
- میوه ها در مقدار متعادل
- حبوبات مانند عدس و لوبیا
- غلات کامل
- ماهی و منابع پروتئینی کم چرب
- مغزها و دانه ها در مقدار مناسب
- روغن های گیاهی غیراشباع مانند روغن زیتون
- گوجه فرنگی و محصولات حاوی گوجه در قالب یک رژیم غذایی متعادل
مطالعات تغذیه ای درباره ارتباط غذاها با بیماری های پروستات نتایج یکسانی ندارند و نباید هیچ ماده غذایی را «درمان قطعی پروستات» معرفی کرد. شواهد بیشتر از یک الگوی غذایی متعادل و سرشار از غذاهای گیاهی حمایت می کنند تا مصرف یک ماده غذایی خاص.
برای پروستات چه چیزهایی کمتر مصرف کنیم؟
اگر مشکل اصلی فرد علائم ادراری ناشی از بزرگی پروستات یا التهاب پروستات باشد، بعضی خوراکی ها ممکن است علائم را تشدید کنند. واکنش افراد متفاوت است، اما کاهش موارد زیر در صورت ایجاد علائم می تواند مفید باشد:
- قهوه و سایر نوشیدنی های کافئین دار، به ویژه در ساعات پایانی روز
- نوشیدنی های انرژی زا
- الکل
- غذاهای بسیار تند در افرادی که با آنها تحریک ادراری پیدا می کنند
- نوشیدنی های بسیار اسیدی در صورت تشدید علائم
این توصیه ها به معنی ممنوعیت همیشگی همه این خوراکی ها نیستند. هدف اصلی شناسایی مواردی است که در فرد مورد نظر علائم ادراری را بیشتر می کنند.
پروستات چگونه درمان می شود؟
درمان کاملا به این بستگی دارد که مشکل، التهاب و عفونت پروستات باشد، بزرگ شدن خوش خیم باشد یا بیماری دیگری مطرح باشد. بنابراین درمانی که برای یک فرد مناسب است ممکن است برای فرد دیگری هیچ کاربردی نداشته باشد.
درمان پروستاتیت باکتریایی
اگر التهاب پروستات ناشی از عفونت باکتریایی باشد، درمان اصلی معمولا آنتی بیوتیک است. نوع و مدت مصرف دارو باید توسط پزشک تعیین شود. در موارد شدید ممکن است فرد به درمان بیمارستانی و آنتی بیوتیک وریدی نیاز داشته باشد.
مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک توصیه نمی شود، زیرا همه انواع پروستاتیت باکتریایی نیستند و در پروستاتیت غیر باکتریایی، آنتی بیوتیک لزوما مشکل اصلی را درمان نمی کند.
درمان پروستاتیت مزمن یا سندرم درد لگنی
در این نوع بیماری ممکن است عفونت باکتریایی مشخصی وجود نداشته باشد. درمان بر اساس علائم می تواند شامل داروهای مناسب برای کاهش درد، داروهای شل کننده عضلات ناحیه خروجی مثانه، فیزیوتراپی کف لگن، مدیریت استرس و روش های دیگر باشد. هیچ درمان واحدی برای تمام بیماران مناسب نیست.
درمان بزرگی خوش خیم پروستات
اگر BPH علائم خفیف ایجاد کند، پزشک ممکن است ابتدا تحت نظر گرفتن بیماری و اصلاح بعضی عادات روزمره را پیشنهاد کند. در صورت وجود علائم آزاردهنده تر، داروها و در بعضی شرایط روش های کم تهاجمی یا جراحی مورد استفاده قرار می گیرند.
بنابراین پاسخ به سوال «پروستات چگونه درمان می شود؟» به تشخیص دقیق وابسته است. نمی توان صرفا بر اساس چند علامت، داروی خاصی را برای همه افراد تجویز کرد.
آیا بزرگی پروستات همان سرطان پروستات است؟
خیر. بزرگی خوش خیم پروستات یا BPH یک رشد غیرسرطانی پروستات است. این بیماری می تواند باعث مشکلات ادراری شود، اما به خودی خود به معنی ابتلا به سرطان پروستات نیست.
با این حال، علائم ادراری ممکن است در بیماری های مختلف دیده شوند و به همین دلیل نباید صرفا بر اساس وجود یا نبود علائم، سرطان را رد یا تایید کرد. در صورت وجود عوامل خطر یا علائم مشکوک، پزشک ممکن است آزمایش PSA، معاینه یا بررسی های دیگر را توصیه کند.
چرا پروستاتیت در جوانان شایع تر است؟
پروستاتیت یکی از شایع ترین مشکلات پروستات در مردان زیر ۵۰ سال است، در حالی که BPH بیشتر در سنین بالاتر دیده می شود.
به همین دلیل، اگر یک مرد جوان با درد لگنی، سوزش ادرار، تکرر ادرار یا درد هنگام انزال مواجه باشد، پروستاتیت یکی از احتمالات است؛ اما تشخیص قطعی تنها با علائم امکان پذیر نیست.
آیا نشستن طولانی باعث بیماری پروستات می شود؟
نشستن طولانی مدت به تنهایی به عنوان علت قطعی بزرگی پروستات شناخته نمی شود. با این حال، در برخی افراد مبتلا به درد مزمن لگنی، فعالیت های خاص، فشار طولانی روی ناحیه لگن یا سبک زندگی کم تحرک می توانند با تشدید ناراحتی همراه باشند.
از طرف دیگر، فعالیت بدنی منظم برای سلامت عمومی و کاهش برخی عوامل خطر مرتبط با مشکلات ادراری مفید است. برای BPH نیز فعالیت بدنی به عنوان یکی از عوامل سبک زندگی قابل توجه مطرح شده است.
تشخیص بیماری پروستات چگونه انجام می شود؟
پزشک ابتدا درباره علائم، سابقه پزشکی و خانوادگی و داروهای مصرفی سوال می کند. بسته به علائم ممکن است معاینه فیزیکی، آزمایش ادرار، آزمایش خون، بررسی PSA، ارزیابی جریان ادرار، سونوگرافی یا آزمایش های دیگر انجام شود. در بعضی شرایط نیز بررسی های تخصصی تر لازم است.
نکته مهم این است که شدت علائم همیشه با اندازه پروستات یکسان نیست. ممکن است پروستات نسبتا بزرگ باشد اما مشکل ادراری زیادی ایجاد نکند، در حالی که بزرگ شدن کمتر در فرد دیگری باعث علائم شدید شود.
چه زمانی مراجعه به متخصص اورولوژی ضروری است؟
اگر تکرر ادرار، ضعیف شدن جریان ادرار، درد لگنی، سوزش ادرار یا بیدار شدن مکرر شبانه برای ادرار کردن ادامه دار شده است، بهتر است علت آن بررسی شود.
اما در موارد زیر نباید مراجعه را به تاخیر انداخت:
- ناتوانی کامل در ادرار کردن
- تب و لرز همراه با علائم ادراری
- خون در ادرار
- درد شدید پایین شکم یا دستگاه ادراری
- ضعف شدید یا بدحال شدن ناگهانی همراه با علائم ادراری
این علائم می توانند با احتباس ادرار، عفونت شدید یا سایر مشکلات مهم ارتباط داشته باشند و نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.
کلام آخر
پروستات یک غده طبیعی و مهم در دستگاه تناسلی مردان است که زیر مثانه و اطراف ابتدای مجرای ادرار قرار دارد. بنابراین «مبتلا شدن به پروستات» به خودی خود اصطلاح دقیقی نیست و باید مشخص شود منظور التهاب، بزرگی خوش خیم یا بیماری دیگری است.
در مردان جوان، پروستاتیت یکی از مشکلات مهم تر است، در حالی که بزرگی خوش خیم پروستات بیشتر با افزایش سن دیده می شود. رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی و کاهش عوامل تحریک کننده مثانه می توانند در سلامت عمومی و کنترل بعضی علائم نقش داشته باشند، اما هیچ غذا یا دمنوشی جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست.
اگر علائم شدید مانند ناتوانی در ادرار کردن، تب و لرز همراه با علائم ادراری، خون در ادرار یا درد شدید دارید، مراجعه پزشکی را به تعویق نیندازید.
سوالات متداول
پروستات در مردان کجاست؟
پروستات درست زیر مثانه و جلوی راست روده قرار دارد و بخش ابتدایی مجرای ادرار از میان آن عبور می کند.
دلیل مبتلا شدن به پروستات چیست؟
علت به نوع بیماری بستگی دارد. پروستاتیت ممکن است با عفونت باکتریایی یا عوامل غیرعفونی مرتبط باشد، در حالی که بزرگی خوش خیم پروستات بیشتر با افزایش سن و تغییرات هورمونی ارتباط دارد.
علائم خطرناک پروستات کدامند؟
ناتوانی کامل در ادرار کردن، تب و لرز همراه با علائم ادراری، خون در ادرار و درد شدید پایین شکم یا دستگاه ادراری از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارند.
برای درمان پروستات چه بخوریم؟
رژیم متعادل سرشار از سبزیجات، میوه، حبوبات، غلات کامل و منابع پروتئینی مناسب انتخاب بهتری برای سلامت عمومی است. با این حال، هیچ ماده غذایی به تنهایی بزرگی یا عفونت پروستات را درمان نمی کند.
آیا گوجه فرنگی برای پروستات مفید است؟
گوجه فرنگی حاوی لیکوپن است و درباره ارتباط آن با سلامت پروستات مطالعاتی انجام شده است، اما نباید آن را درمان پروستات یا جایگزین دارو دانست. شواهد درباره تاثیر غذاهای خاص بر بیماری های پروستات قطعی نیستند.
علت بزرگ شدن پروستات در جوانی چیست؟
بزرگی خوش خیم پروستات در سنین پایین شایع نیست. در مرد جوان دارای علائم ادراری، التهاب پروستات، عفونت ادراری، مشکلات مثانه یا سایر اختلالات ادراری نیز باید بررسی شوند.
آیا زنان هم پروستات دارند؟
زنان غده پروستات مردانه ندارند. غدد اسکین در اطراف مجرای ادرار زنان گاهی به صورت غیررسمی «پروستات زنانه» نامیده می شوند، اما با پروستات مردانه یکسان نیستند.
آیا بزرگی پروستات یعنی سرطان؟
خیر. بزرگی خوش خیم پروستات یک رشد غیرسرطانی است. با این حال، علائم ادراری می توانند علت های مختلفی داشته باشند و در صورت وجود عوامل خطر باید بررسی پزشکی انجام شود.